همان گونه كه ظرف با محتوياتش برگردانده مىشود . اى مردم ، خداوند شما را بر كنار فرموده از آنكه بشما ظلم كند ، ولى شما را از آنكه مبتلا و آزمايش كند دور نساخته است . و خداوند [ بزرگترين گوينده ] فرموده است : در اين امر آياتى است و ما آزمايش كننده‌ايم . ) زمانى فرا مىرسد كه جوامع از اسلام تهى مىگردند . اگر چه در مقدارى فراوان از احاديث معتبر آمده است كه در زمان پيش از ظهور حضرت ولىّ عصر ، بقيّة اللَّه الاعظم عجّل اللَّه تعالى فرجه ظلم و تباهىها دنيا را فرا مىگيرد و از اسلام جز نامى باقى نمىماند ، ولى بيان اين خصوصيّت براى زمان قبل از ظهور آن حضرت ، چنان كه در گذشته اشاره نموديم ، دلالت نمىكند بر اين كه هر گونه اخبار از آينده با جملهء : سيأتى زمان . . . ( زمانى فرا مىرسد . . . ) مربوط به آخر الزّمان يعنى پيش از ظهور حضرت ولىّ عصر عجّل اللَّه تعالى فرجه بوده باشد ، مخصوصا با نظر به دورانهاى زمامدارى بنى اميّه و بنى عبّاس و دورانهاى پس از آن دو سلسلهء خودكامه . آنچه كه از اسلام در جوامع از بين مىرود چيست اگر مجموع اسلام را در نظر بگيريم ، اجزاء اين مجموعه بر سه قسمت عمده تقسيم مىگردد : قسمت يكم ، اصول و عقائد عقلى آن است كه متّكى به فطرت خالص و پاك انسانى است . قطعى است كه زوال اين قسمت از جوامع يا يك جامعه ، حتّى يك انسان ، معنايش آن نيست كه ريشه‌هاى آن اصول و عقايد از صحنهء خود آگاه ذهن و روان ناپديد گشته و تأثّر خود را در توجيه زندگى آن انسان از دست داده است .